Eva

Eva naar Robinet Testard

In Boccacio’s boek ‘de Mulieribus Claris’ (over verstandige vrouwen) vult ‘Eva’ het eerste hoofdstuk. “De moeder van ons allen” noemt hij haar. Er valt over Eva een heleboel te vertellen: vanuit religieuze, kunsthistorische en nog allerlei andere invalshoeken. Misschien kom ik daar in latere blogs nog wel op terug. Waar ik het nu over wil hebben is de illustratie die Robinet Testard bij de franse vertaling van deze tekst maakte en die ik naar zijn voorbeeld reconstrueerde.

We zien Eva, ietwat schuchter, naar een duidelijk mokkende Adam kijken. Tijdens het schilderen heb ik daar enorme lol over gehad. Want welk verhaal zat hierachter? Duidelijk niet alleen het bijbelse verhaal, want er zat een ook een seksuele ondertoon in. Al kon ik die niet goed ‘lezen’. Ik bedacht van alles: Adam had ruzie gehad met Eva over die appel, die nu nergens meer te zien was in de afbeelding trouwens. Vast in woede weggeschopt, na die eerste happen en het besef ‘Wáat heb je me laten doen?!’ Maar ook fantaseerde ik over hoe Adam de pest in had dat hij zo’n jong meisje had waar hij nog ‘niks mee kon’ en dat hij daarom zo de P in had. Het handgebaar dat Eva maakte draagt bij aan een seksuele connotatie, want met gemak kun je daar een vagina in zien. Maar misschien is het een handgebaar voor het Ichtus symbool, de vis, die door de eerste Christenen als herkenningsteken werd gebruikt. Je komt het symbool, gestileerd weliswaar, ook nu nog tegen. Eva uitgebreid haar vagina in de aanbieding laten doen, leek me niet kies.

Ik kwam er dus niet zo goed uit wat ik wilde vertellen over deze Eva totdat ik tijdens mijn onderzoek naar de achtergronden van het manuscript een biografie over Louise de Savoy begon te lezen. Het manuscript is gemaakt ter gelegenheid van het huwelijk van deze Louise met ene Charles d’Angouleme.  Eva lijkt op Louise en Adam lijkt op, juist! Charles. Zover was ik overigens al toen ik aan het schilderen was. De biografie werpt een licht op het verhaal achter de afbeelding van Robinet dat me raakt en ineens weet ik wat ik jullie wil laten weten over Eva.

Louise was nog een baby toen ze zich verloofde met Charles d’Angoulème. Deze verloving was een douceurtje van Louis XI (de koning van Frankrijk, bijgenaamd de Spin) aan de vader van Louise, Philippe de Bresse, die allerlei handige klusjes voor Louis opknapte als dat zo uitkwam. Louis XI bevoordeelde door deze huwelijksbelofte in één klap Philippe en sneed een rivaal, Anna van Bourgondië, de pas af. Charles was namelijk de achterkleinzoon van Karel V, een eerdere Franse koning en kon , als de sterren goed stonden, aanspraak maken op de Franse troon. Ons Lowieke de XI hield deze Charles dus liever op meer dan gepaste afstand van het Franse koninklijk hof.

Philippe, bijgenaamd ‘Meneer zonder land’, was van goede komaf, maar had verder nauwelijks wat in de melk te brokkelen, dus die wilde wel. Charles wilde eigenlijk niet, hij had al een maitresse en een kind, maar durfde niet tegen de Franse koning in te gaan, en Louise kon nog niet praten, dus zo zat Charles d’Angoulème op zijn 18e  opgescheept met een zuigeling als aanstaande bruid. Er kan een hoop gebeuren voor het kind volwassen is, zal hij gedacht hebben, dus zo’n vaart liep het allemaal nog niet. En een bruiloft of verloving had toen voor welgestelden een heel andere betekenis en functie dan voor ons hedendaagse mensen. Het huwelijk was voornamelijk een contract om andere, politieke, belangen te dienen en de huwelijkspartners waren de pionnetjes op de landkaart. Het ging niet om de liefde, maar om het aan elkaar smeden van gebieden, het sluiten van allianties en het uit onderhandelen van goede huwelijkse voorwaarden, die macht verschaften of veilig stelden.  Als er uiteindelijk toch sprake bleek van liefde was dat mazzel, maar geen doel op zich. De huwelijksonderhandelingen werden doorgaans gevoerd door anderen, vaders of heersers, en de pionnetjes die met elkaar moesten trouwen hadden daar zelf vrij weinig over te vertellen. Tenzij je zelf een van die machtigen was. Dan kon je wel een duit in het onderhandelingszakje doen. En wanneer de wind van de macht uit een andere hoek begon te waaien kon zo’n huwelijksbelofte ook zo weer verdwijnen.  Dus Charles maakte zich voorlopig nog niet druk. De verloving sudderde op de achtergrond op een laag pitje door en Louise groeide op. Eerst in Pont de l’Ain, de woonplaats van haar ouders en na het overlijden van haar moeder aan het hof van Anne de France (deze was tante van Louise en de regentes voor haar broer Karel de VIII) in Blois.

Toen Louise een jaar of 11 was ontstond er een nieuw politiek machtsspelletje dat invloed op haar leven zou hebben. De zwager van Anne de France was het niet eens met het feit dat zijn schoonzus feitelijk het land regeerde en probeerde haar op allerlei manieren dwars te zitten, daarbij geholpen door, daar hebben we hem weer: Charles d’Angoulème. Die moest een duidelijk lesje leren dus het werd tijd om de verloving om te zetten in een huwelijk. Wat heeft dat met Eva te maken, zul je denken. Nou daar kom ik nu op: Louise en Charles traden in het huwelijk toen Louise 12 jaar oud was en Charles dus 29. Haar hele opvoeding aan het hof heeft in het teken gestaan van het groeiende besef, dat vrouwen dienen om erfgenamen te produceren. Dus ook Louise was zich daar, jong als ze was, intens bewust van. Zelfs zo bewust dat haar vader lacherig schreef aan zijn 2e vrouw ‘dat Louise hem alsmaar vroeg naar de huwelijksnacht en hoe dat dan ging en of ze niet te nauw was van onderen, zodat ze misschien dood zou gaan en hoe groot ‘het ding’ van Charles zou zijn, misschien wel zo groot als haar onderarm?’ Persoonlijk vind ik dit nogal getuigen van weinig sympathie en fijngevoeligheid naar zijn dochter. Maar misschien is dat wel teveel hedendaags gedacht.   Charles probeerde ondertussen onder zijn aanstaande huwelijk uit te komen, maar hoe hij ook smeekte, konkelde en draaide, Anne de France was onverbiddelijk: getrouwd werd er.

Als ik met deze kennis in mijn achterhoofd opnieuw kijk naar Eva word ik er niet meer zo lacherig van. Ik zie  een jong meisje, nog niet volgroeid, zich bewust van haar afhankelijkheid van een oudere man en ook bereid om daar het allerbeste van te maken. Deze man kan, door met haar te paren, hun afgedwongen huwelijk consumeren en kinderen verwekken en daarmee haar toekomst veilig stellen. Of niet. En deze Adam heeft zo te zien geen enkele zin om aan die huwelijkse verplichting te voldoen. Het handgebaar van Eva kan heel goed de betekenis dragen van het aanbieden van haar maagdelijkheid. Zij wil wel. Maar hij niet! Nu vinden wij van alles van kindhuwelijken en tienerzwangerschappen. Het is omgeven met walging, afkeuring en schaamte. Je zou kunnen zeggen dat we door ervaring wijzer geworden zijn. Tenminste in grote delen van de wereld. Toen was het je heilige plicht als jong meisje van stand om ervoor te zorgen dat er nageslacht kwam. Liefst een mannelijke erfgenaam. Het kon je toekomst maken en breken.  En de huwelijkspionnetjes van toen wisten dat. Ook Louise wist dat en de hele entourage in Cognac, de plaats waar het jonge paar zich had gevestigd. Er werd door niemand moeilijk over gedaan.  Er was nog lang geen #Metoo. Robinet zal het dus ook geweten hebben. Hij begon aan de illustraties voor het boek in 1488, het jaar waarin Louise en Charles trouwden. Door Adam en Eva te schilderen zoals hij het heeft gedaan heeft hij in één enkele illustratie het hele voorgaande verhaal in beeld gebracht. Gekoppeld aan Boccaccio’s tekst over Eva. De moeder van ons allen. Heilige plicht.

Louise kreeg haar eerste kind op 16 jarige leeftijd, haar tweede op 18 jarige leeftijd en toen ze 19 jaar oud was, was ze weduwe. Over Louise de Savoy valt nog veel meer te vertellen en daar kom ik zeker nog op terug. Want hoe teer ze ook lijkt als deze Eva, bij elke nieuwe ontdekking die ik over haar doe heeft ze me weer op het verkeerde been gezet en mijn 20e eeuwse vooringenomenheid over middeleeuwse vrouwen blootgelegd. En telkens weer denk ik: What a woman!

Eva is Voorbeeldige Vrouw 3/106

 

Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized, Voorbeeldige Vrouwen en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

2 reacties op Eva

  1. Arisina zegt:

    Wat een geweldig project, Emmy!
    Ik ga die vrouwen van je volgen.
    Leuk dat je dit doet!
    Interessant.
    Groetjes,
    Arisina

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s